പെരുമാറ്റ ക്രമീകരണം

കുട്ടികളെ ദന്തഡോക്ടറുടെ അടുത്ത് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ അവർക്ക് നല്ലൊരു അനുഭവം നൽകേണ്ടത് വളരെ പ്രധാനമാണ്. പേടിയോ ടെൻഷനോ ഇല്ലാതെ അവർക്ക് ചികിത്സ ലഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ചില കാര്യങ്ങളുണ്ട്, ഇതിനെയാണ് പെരുമാറ്റ ക്രമീകരണം (Behavior Management) എന്ന് പറയുന്നത്. കുട്ടികളുടെ പ്രായം, പക്വത, മാനസികാവസ്ഥ എന്നിവയനുസരിച്ചാണ് ഇത് തീരുമാനിക്കുന്നത്. പീഡിയാട്രിക് ദന്തഡോക്ടർമാർക്ക് ഇത് വഴി കുട്ടികൾക്ക് പേടിയോ ടെൻഷനോ ഇല്ലാതെ ചികിത്സ നൽകാനും, അവരുമായി ഒരു നല്ല ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനും സാധിക്കും. ഇത് ചികിത്സയുടെ വിജയത്തിന് വളരെ അത്യാവശ്യമാണ്.

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റിൻ്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ്:

• കുട്ടികളുമായി നല്ല രീതിയിൽ സംസാരിച്ച് കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുക.
• പല്ല് ഡോക്ടറെ കാണിക്കുന്നതിലുള്ള പേടിയും ആശങ്കയും കുറയ്ക്കുക.
• ദന്ത സംരക്ഷണത്തോട് ഒരു നല്ല മനോഭാവം വളർത്തിയെടുക്കുക.

ആദ്യമായി പല്ല് ഡോക്ടറെ കാണിക്കുന്ന മിക്ക കുട്ടികൾക്കും ചെറിയ തോതിലെങ്കിലും പേടിയും സഹകരണമില്ലായ്മയും ഉണ്ടാവാം. മുൻപുണ്ടായ എന്തെങ്കിലും മോശം അനുഭവം, പ്രത്യേകിച്ച് പല്ലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അത് കുട്ടികളുടെ നിലവിലുള്ള അവസ്ഥയെയും ബാധിക്കാം. കൂടാതെ, കുട്ടികൾ സഹകരിക്കാതെ വരുമ്പോൾ ഡോക്ടർക്ക് കൃത്യമായ രോഗനിർണയം നടത്താൻ പ്രയാസമാകും. പേടികാരണം ചികിത്സ വൈകാനും, ചികിത്സക്കിടെ കുട്ടിക്ക് ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഉണ്ടാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നതിലൂടെ പീഡിയാട്രിക് ദന്തഡോക്ടർമാർക്ക് ഈ കാര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കാം:

• കുട്ടികൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന വിഷമങ്ങളും അസ്വസ്ഥതകളും കുറയ്ക്കുക.
• ചികിത്സയിൽ കുട്ടികളുടെ സഹകരണം വർദ്ധിപ്പിക്കുക.
• സുരക്ഷിതമായും വേഗത്തിലും ദന്ത ചികിത്സ പൂർത്തിയാക്കുക.
• കുട്ടി വലുതാകുമ്പോൾ ദന്ത സംബന്ധമായ പേടി ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ സഹായിക്കുക.

ഈ രീതികൾ പ്രധാനമായും പ്രയോജനപ്പെടുന്നത് താഴെ പറയുന്ന കുട്ടികൾക്കാണ്:

• പല്ല് ഡോക്ടറെ കാണിക്കാൻ പേടിയുള്ള കുട്ടികൾ.
• ആദ്യമായി പല്ല് ഡോക്ടറെ കാണിക്കാൻ വരുന്നവർ.
• പ്രത്യേക ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളുള്ള കുട്ടികൾ (Special Healthcare Needs - SHCN).
• മുൻപ് ദന്ത ചികിത്സയിൽ മോശം അനുഭവങ്ങളുണ്ടായ കുട്ടികൾ.
• 2 മുതൽ 12 വയസ്സുവരെയുള്ള, മടിയോ പേടിയോ ഉള്ള കുട്ടികൾ.

ഓരോ കുട്ടിയുടെയും സ്വഭാവം, മാനസിക വളർച്ച, ആവശ്യമായ ചികിത്സ എന്നിവയനുസരിച്ചാണ് ഈ രീതികൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.

പീഡിയാട്രിക് ദന്ത ചികിത്സയിൽ ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റിന് പ്രധാനമായും രണ്ട് തരം സമീപനങ്ങളാണുള്ളത്: മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കാത്തതും മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതും.

• മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കാത്ത രീതികൾ (Non-pharmacological techniques)

• പറയുക-കാണിക്കുക-ചെയ്യുക (Tell-Show-Do): കുട്ടിയോട് എന്ത് ചെയ്യാനാണ് പോകുന്നതെന്ന് ആദ്യം പറഞ്ഞു മനസ്സിലാക്കുക, അതിനുശേഷം ഒരു മോഡലിൽ അത് എങ്ങനെയാണ് ചെയ്യുന്നതെന്ന് കാണിക്കുക, എന്നിട്ട് കുട്ടിയോടൊപ്പം അത് ചെയ്യുക.
• പോസിറ്റീവ് പ്രോത്സാഹനം (Positive Reinforcement): കുട്ടി സഹകരിക്കുമ്പോൾ പ്രശംസിക്കുകയോ സമ്മാനം നൽകുകയോ ചെയ്യുക.
• ശ്രദ്ധ മാറ്റുക (Distraction): വീഡിയോകൾ, കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ, കഥകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് കുട്ടിയുടെ ശ്രദ്ധ മാറ്റുക.
• ശബ്ദം നിയന്ത്രിക്കുക (Voice Control): ഡോക്ടർ തൻ്റെ ശബ്ദത്തിൻ്റെ ടോണും ഉച്ചാരണവും മാറ്റി കുട്ടിയുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തുക.
• മോഡലിംഗ് (Modelling): മറ്റൊരു കുട്ടി ചികിത്സ ചെയ്യുന്നത് കാണിക്കാൻ അനുവദിക്കുക.
• മാതാപിതാക്കളെ മാറ്റി നിർത്തുക (Parental Separation): ചിലപ്പോൾ മാതാപിതാക്കളെ അടുത്തുനിന്നും മാറ്റിനിർത്തുന്നത് ഫലപ്രദമാകാറുണ്ട്.

മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതികൾ (Pharmacological techniques)

• നൈട്രസ് ഓക്സൈഡ് സെഡേഷൻ (Laughing gas)
• ഓറൽ സെഡേഷൻ (Oral Sedation)
• ഇൻട്രാവീനസ് സെഡേഷൻ (Intravenous Sedation)
• ജനറൽ അനസ്തേഷ്യ (കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ കേസുകളിൽ)

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റ് ദന്തഡോക്ടറുമായുള്ള ആദ്യ കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ തന്നെ തുടങ്ങുന്നു. സാധാരണയായി ഇത് ഇങ്ങനെയാണ് നടക്കുന്നത്:

• ആദ്യ വിലയിരുത്തൽ (Initial Assessment): കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യ വിവരങ്ങളും സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങളും ഡോക്ടർ ശേഖരിച്ച് വിലയിരുത്തുന്നു.
• മാതാപിതാക്കളുമായി സംസാരിക്കുക (Parent Interview): മുൻപത്തെ ദന്ത ചികിത്സാ അനുഭവങ്ങൾ, മാതാപിതാക്കളുടെ പ്രതീക്ഷകൾ എന്നിവ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
• രീതികൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുക (Selecting Techniques): കുട്ടിയുടെ പ്രായം, മാനസികാവസ്ഥ, ചികിത്സയുടെ സങ്കീർണ്ണത എന്നിവ നോക്കി അനുയോജ്യമായ രീതി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.
• ചികിത്സ നടത്തുന്നു (Carrying Out the Procedure):

1. മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കാത്ത രീതികൾ: കുട്ടിയുമായി സംസാരിച്ചും, കാഴ്ചകളിലൂടെയും വാക്കുകളിലൂടെയും ഇടപെട്ടും ചികിത്സ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
2. സെഡേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ അനസ്തേഷ്യ: ആവശ്യമായ സമ്മതപത്രങ്ങൾ വാങ്ങിയശേഷം, നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് മരുന്ന് കൊടുക്കുകയും, ചികിത്സയ്ക്ക് ശേഷം സുരക്ഷിതമായി സാധാരണ നിലയിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

• ഫീഡ്‌ബാക്കും തുടർനടപടികളും (Feedback and Follow-Up): ചികിത്സയ്ക്ക് ശേഷം മാതാപിതാക്കൾക്കും കുട്ടിക്കും ഫീഡ്‌ബാക്ക് നൽകുന്നു. ഇത് അടുത്ത തവണ വരുമ്പോൾ നല്ലൊരു അനുഭവം ഉണ്ടാകാൻ സഹായിക്കും.

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റിന് ഒരുപാട് ഗുണങ്ങളുണ്ട്:

• വേദനയോ ബുദ്ധിമുട്ടുകളോ ഇല്ലാതെ, കുട്ടികൾക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന രീതിയിലുള്ള ചികിത്സ.
• സങ്കീർണ്ണമായ ചികിത്സകൾ ചെയ്യുമ്പോൾ കൂടുതൽ സുരക്ഷിതം.
• കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമം, കാരണം സഹകരണം ഉള്ളതുകൊണ്ട് കുറഞ്ഞ തവണ വന്നാൽ മതി.
• കൂടുതൽ ഫലപ്രദം, കാരണം ഇത് പൂർണ്ണമായ സഹകരണവും ചികിത്സയിൽ ശ്രദ്ധയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
• ഭാവിയിൽ ദന്ത സംബന്ധമായ പേടി വരുന്നത് തടയുന്നു.

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റ് എന്നത് വെറും മരുന്ന് കൊടുത്തുള്ള ചികിത്സയല്ല. ഇത് കുട്ടികൾക്ക് സ്വയം നേരിടാനുള്ള കഴിവുകൾ വളർത്തുന്നു, മരുന്ന് ഉപയോഗിക്കാതെ തന്നെ ദന്ത ചികിത്സയെ നേരിടാൻ അവരെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് കുട്ടികളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും, ഡോക്ടറുമായി വിശ്വാസത്തിൻ്റെ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇന്ത്യയിലെ വൈവിധ്യമാർന്ന സംസ്കാരങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് ഈ സമീപനം മാറ്റിയെടുക്കാനും സാധിക്കും.

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റിൻ്റെ ഗുണങ്ങൾ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നവയാണ്. ഓരോ സെഷനും ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുമെങ്കിലും, നല്ല സ്വഭാവരീതികളും കുറഞ്ഞ പേടിയും കുട്ടിക്കാലം മുതൽ മുതിർന്ന കാലം വരെ നിലനിൽക്കും. ഉദാഹരണത്തിന്, ആദ്യകാലങ്ങളിൽ 'പറയുക-കാണിക്കുക-ചെയ്യുക' രീതി ഉപയോഗിച്ച് ചികിത്സിച്ച കുട്ടികൾക്ക് അടുത്ത തവണ വരുമ്പോഴും ശാന്തമായും സഹകരണത്തോടെയും ഇരിക്കാൻ സാധിക്കും.

മരുന്ന് ഉപയോഗിക്കാത്ത രീതികൾ സാധാരണയായി അപ്പോയിൻ്റ്മെൻ്റിനിടെ തന്നെ ചെയ്യാം. സെഡേഷൻ രീതികൾക്ക് ഏകദേശം 15 മുതൽ 45 മിനിറ്റ് വരെ സമയമെടുക്കും (തയ്യാറെടുപ്പും നിരീക്ഷണവും ഉൾപ്പെടെ). ജനറൽ അനസ്തേഷ്യയാണെങ്കിൽ മണിക്കൂറുകൾ എടുത്തേക്കാം (സുഖം പ്രാപിക്കുന്ന സമയം ഉൾപ്പെടെ).

എന്നിരുന്നാലും, ഈ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് കുട്ടികളുടെ സഹകരണം ഉറപ്പാക്കുന്നത് ചികിത്സാ സമയം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും.

ഇന്ത്യയിൽ ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റിൻ്റെ ചെലവ് ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടും:

• മരുന്ന് ഉപയോഗിക്കാത്ത രീതികൾ: സാധാരണയായി കൺസൾട്ടേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സാ ഫീസിൽ ഉൾപ്പെടും.
• നൈട്രസ് ഓക്സൈഡ് സെഡേഷൻ: ഒരു തവണയ്ക്ക് ₹2,000–₹5,000.
• ഓറൽ സെഡേഷൻ: ₹3,000–₹6,000.
• IV സെഡേഷൻ: ₹6,000–₹15,000.
• ജനറൽ അനസ്തേഷ്യ: ₹25,000–₹60,000 (ആശുപത്രി സൗകര്യങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും).

നഗരങ്ങൾ, ക്ലിനിക്കുകൾ, കുട്ടിയുടെ അവസ്ഥ എന്നിവയനുസരിച്ച് ചെലവിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരാം.

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റ് പൊതുവെ സുരക്ഷിതമാണ്. പക്ഷേ, ചിലപ്പോൾ താഴെ പറയുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം:

• കുട്ടിക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ വൈകാരികമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഉണ്ടാകാം.
• സെഡേഷനെ അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നത്.
• സെഡേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ അനസ്തേഷ്യ മരുന്നുകളോട് അലർജി ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത.
• മാതാപിതാക്കളുടെ പ്രതീക്ഷകൾക്ക് അനുസരിച്ചായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ അവർക്ക് അതൃപ്തി ഉണ്ടാകാം.

പ്രത്യേകിച്ച് മരുന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതികൾക്ക് ഡോക്ടർ മാതാപിതാക്കളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണ സമ്മതം വാങ്ങിയിരിക്കണം.

• കുട്ടിയുടെ ആദ്യ സന്ദർശനത്തിൽ കൂടുതൽ സമയവും ക്ഷമയും ആവശ്യമാണ്.
• എല്ലാ കുട്ടികൾക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് ഗുരുതരമായ സ്വഭാവ പ്രശ്നങ്ങളുള്ളവർക്ക് ഇത് യോജിച്ചതല്ല.
• ഗുരുതരമായ സ്വഭാവം ചികിത്സ വൈകിപ്പിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.
• മരുന്ന് ഉപയോഗിച്ചുള്ള രീതികൾ ചെയ്യാൻ പരിശീലനം ലഭിച്ച പ്രൊഫഷണലുകൾ ആവശ്യമാണ്.

ബിഹേവിയർ മാനേജ്‌മെൻ്റ് വിജയകരമല്ലെങ്കിൽ അല്ലെങ്കിൽ സാധ്യമല്ലെങ്കിൽ താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ പരിഗണിക്കാം:

• കുട്ടി വളരുന്നത് വരെ ചികിത്സ മാറ്റിവെക്കുക.
• ജനറൽ അനസ്തേഷ്യ നൽകി ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് ചികിത്സ ചെയ്യുക.
• ഒരു പീഡിയാട്രിക് സ്പെഷ്യലിസ്റ്റിനെ സമീപിക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കുക.
• പ്രൊട്ടക്റ്റീവ് സ്റ്റെബിലൈസേഷൻ ഉപയോഗിക്കുക (വിരളമായി മാത്രം, ധാർമ്മികമായി തർക്കവിഷയമാണ്).

ഓരോ കുട്ടിയുടെയും ആവശ്യം, ആരോഗ്യനില, ചികിത്സയുടെ പ്രാധാന്യം എന്നിവയനുസരിച്ചാണ് മറ്റ് വഴികൾ പരിഗണിക്കേണ്ടത്.

ചികിത്സയ്ക്ക് ശേഷമുള്ള ശ്രദ്ധ ഉപയോഗിച്ച രീതിയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും:

• മരുന്ന് ഉപയോഗിക്കാത്ത രീതികൾ: വീട്ടിൽ വെച്ചും ദന്ത ചികിത്സയെക്കുറിച്ചുള്ള നല്ല അനുഭവങ്ങൾ കുട്ടിയെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുക.
• സെഡേഷൻ: കുട്ടിക്ക് വിശ്രമം നൽകുക, ധാരാളം വെള്ളം കുടിപ്പിക്കുക, എന്തെങ്കിലും പാർശ്വഫലങ്ങളുണ്ടോ എന്ന് ശ്രദ്ധിക്കുക.
• ജനറൽ അനസ്തേഷ്യ: 24 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ കട്ടിയുള്ള ആഹാരങ്ങളും കായിക പ്രവർത്തനങ്ങളും ഒഴിവാക്കുക.